Terapia schematów

głowa z trybikami

„Musisz rosnąć od środka. Nikt nie może cię nauczyć, nikt nie może uczynić cię uduchowionym człowiekiem. Nie ma innego nauczyciela poza twoją własną duszą”.

TERAPIA  SCHEMATÓW.

Co to jest schemat w psychoterapii ?

 

W psychoterapii schemat rozumie się jako pewną ogólną porządkującą zasadę, której głównym celem jest to abyśmy mogli odnaleźć sens w różnych naszych doświadczeniach. Wiele spośród schematów powstaje w okresie wczesnego dzieciństwa. W kolejnych latach, nawet dorosłego życia nierozpoznane schematy są stale rozbudowywane często nieświadomie, nawet wówczas gdy z racjonalnego punktu widzenia przestały one już przynosić jednostce korzyść. To zjawisko czy potrzebę kontynuowania schematu zachowania,  tłumaczone jest potrzebą utrzymania konsekwentnego obrazu samego siebie i świata także wtedy gdy świat jak i my jest już całkiem inny niż w momencie powstania schematu. Twórca tego podejścia terapeutycznego Jeffrey E. Young wyjaśnił  schemat jako:

→ ogólny wzorzec,

→ zawierający wspomnienia, emocje, przekonania,  a nawet doznania cielesne,

→ dotyczący jednostki oraz jej relacji z innymi,

→ wykształcony w okresie dzieciństwa najczęściej wczesnego lub dojrzewania,

→ powielany a nadto rozwijany przez całe życie,

→ w znacznym stopniu dysfunkcyjny. 

 

Przyczyna powstania schematów ?

 

Głównym założeniem jest, iż schematy powstają wskutek niezaspokojenia podstawowych potrzeb emocjonalnych w dzieciństwie do których należą:

→ potrzeba bezpieczeństwa, nazywana bezpiecznym przywiązaniem do innych; obejmuje ona poczucie bezpieczeństwa, opieki, troski i akceptacji;

→ potrzeba autonomii, kompetencji i poczucia tożsamości;

→ potrzeba wolności wyrażania prawdziwych potrzeb i emocji;

→ potrzeba zabawy i spontaniczności;

→ potrzeba realistycznych granic i samokontroli. 

 

Cel powstania schematów ?

 

Schematy powstają najczęściej we wczesny okresie dzieciństwa, a ich podstawowym celem jest zapewnienie jednostce przetrwania. Nie zawsze jednak schematy powstają wskutek traumatycznych doświadczeń czy urazów. Niektóre mogą bowiem powstać również w sytuacji gdy dziecko nie doświadczyło żadnej traumy, czy złego traktowania z punktu widzenia ogólnoludzkiego. Typowym przykładem jest nadmierna troska rodziców o dziecko, która sama w sobie nie zawiera elementów traumy, ale jej szkodliwość może powodować powstanie szkodliwego schematu. Nie należy zatem utożsamiać pojęcia schematu tylko i wyłącznie z traumą czy złym traktowaniem. Nieadaptacyjny schemat który powstał w dzieciństwie może bowiem w ogóle nie być związany z takim doświadczeniami, ale skutek jego powstania i powielania przez całe życie będzie równie destrukcyjny dla jednostki.
Schemat nawet jeśli powoduje cierpienie jest czymś dobrze znanym dlatego daje poczucie pozorne „stabilności, pewności”. Owo poczucie stabilności, że wszystko jest w porządku powoduje, z kolei powielanie schematu. Wypracowane w toku doświadczeń schematy  mają znaczący wpływ na to jak ktoś myśli o sobie, co  czuje, jak działa i w jaki sposób wchodzi w relacje z innymi. 

 

Błędne koło schematów.

 

Kiedy pojawia się bodziec przypominjący wydarzenie z dzieciństwa, które doprowadziło do powstania schematu związane z nim emocje, a nawet doznania w ciele zostają automatycznie, nieświadomie aktywowane.  Osoba zostaje niejako „zalana” falą emocji przypominjących pierwotne doświadczenie. Ta nieświadoma droga aktywacji schematu, powoduje, że trudno jest zmienić schematy za pomocą metod opartych na aspektach poznawczych. Dlatego na pierwszym miejscu w terapii schematów podejmowana jest praca z emocjami. Co więcej bardzo często jest tak, że świadome wspomnienia w postaci obarów nie są tak wyraźne jak emocje. 

    

Nieadaptacyjne style radzenia sobie.  

 

Style radzenia sobie można powiedzieć najogólniej, iż powstają jako reakcja jednostki na doświadczenie.  Jest to sposób aby uniknąć lub nauczyć się sobie radzić z często intensywnymi, przytłaczającymi emocjami.  Chociaż niekiedy style radzenia sobie mogą pomóc jednostce uniknąć schematów to jednak ich nie uzdrawiają a nawet niekiedy wzmacniają. Ważne jest aby rozróżnić sam schemat od stylu radzenia sobie z nim, który najczęściej przyjmuje postać zachowania lub strategii. Style radzenia ulegają zmianie nawet u tych samych osób jako odpowiedź na pojawiający się schemat, podczas gdy sam schemat pozostaje taki sam.  Istnieją trzy podstawowe style radzenia sobie:

→ podporządkowanie się schematowi,

→ unikanie schematu,

→ nadmierna kompensacja schematu. 

  

Tryby schematów. 

 

Tryb schematu to ogólnie mówiąc zestaw schematów jaki w danym momencie przejawia jednostka. Modą one być adaptacyjne lub nieadaptacyjne. Spośród nieadaptacyjnych wyróżniamy trzy tryby: 

→ uległy, poddany – poddaje się wyuczonemu schematowi bezradnego dziecka, które musi podporządkować się innym;

→ odłączony obrońca – ucieka przed schematem najczęściej przez unikanie lub zażywanie substancji psychoaktywnych,

→ nadmierny kompensator – walczy, lub atakuje innych by przeciwstawić się schematowi. 

Na czym polega terapia?

 

Terapię można podzielić na dwie zasadnicze fazy:

faza diagnozy i edukacji 

Głównym celem terapii na początku jest więc zidentyfikowanie schematu oraz uświadomienie źródła pochodzenia. A więc powiązanie ze wspomnieniami z dzieciństwa, emocjami, doznaniami w ciele oraz ustalenie dotychczasowych stylów radzenia sobie z doświadczeniami. Dopiero wgląd czy uświadomienie sobie schematu daje szanse na dalszą pracę.

 faza zmiany

Dalszy etap pracy to przede wszystkim zwiększanie świadomej kontroli nad pojawianiem się schematów, praca nad związanymi z nimi emocjami, wspomnieniami, myślami i przekonaniami. Najważniejszym elementem w tej fazie jest obalenie wadliwego obrazu siebie przez pacjenta. Dopóki bowiem osoba wierzy, że jej schematy są prawdziwe nie jest w stanie dokonać zmiany. Ważną rolę na tym etapie odgrywa także praca z emocjami często niewyrażonymi przez całe lata.  W fazie zmiany oczywiście istotną rolę odgrywa wypracowanie nowego bardziej adaptacyjnego wzorca zachowań. 

     

Dla kogo jest terapia ?

 

Szczególne wskazania do terapii osoby doświadczające trudności o charakterze długotrwałym, zwłaszcza powtarzających się  w różnych sferach życia zarówno osobistego jak i zawodowego, a więc:

w pracy zawodowej dotyczące relacji ze współpracownikami jak też ściśle związanych z wykonywaniem pracy np. co do terminowości, dokładności itd., oraz osiągnięć i sukcesów zawodowych,
w relacjach osobistych zarówno związkach jak też przyjaźniach, znajomościach, rodzicielstwie,
problemy emocjonalne: lęk, strach, panika, złość  itd.
problemy w zakresie edukacji, podnoszeniu poziomu zawodowego, wykształcenia,
zaburzenia osobowości typu : unikająca, lękliwa, zależna, narcystyczna itd. 

   

Dlaczego warto skorzystać z terapii? 

Niewątpliwie samo uświadomienie sobie istnienia niezaspokojonych potrzeb z dzieciństwa i ich wpływu na życie,  jest jednym z pierwszych sukcesów podczas procesu terapeutycznego. Celem terapii jest zmiana reakcji w momencie gdy schemat się uruchamia, a więc zmiana nieadaptacyjnych schematów i reakcji czyli radzenia sobie. Uzyskujemy to dzięki analizie konkretnych przypadków. Zadaniem terapii jest podniesienia jakości  życia, tak aby lepiej dbać o siebie i wchodzić w zdrowe relacje.
Istotną rolę procesie terapii odgrywa postawa  terapeuty, który nie tylko wyraża zrozumienie dla postawy pacjenta działającego pod wpływem schematu, ale także w bezpieczny i  pełen empatii sposób konfrontuje go z koniecznością zmiany. Terapeuta przede wszystkim wzmacnia to co zdrowe w pacjencie i wspiera jego wiarę w siebie. 

 

Literatura : 

J.Young „ Terapia schematów. Podręcznik praktyka” 

 

„To, co ukrywasz, tłumisz i osądzasz żyje swoim życiem w twojej nieświadomości. Jeśli masz się przebudzić, musisz objąć to świadomością pozbawioną osądu”. – L. Jacobson